Kısa cevap
Mirasbırakanın mirasçılardan mal kaçırmak amacıyla bağışı satış gibi göstermesi muris muvazaasıdır; tapu iptal ve tescil davası süreye bağlı değildir. Gerçek bir bağış veya vasiyet saklı payı zedeliyorsa tenkis davası açılır; bu dava öğrenmeden itibaren bir yıl ve her hâlde on yıl içinde açılmalıdır.
Mirasbırakanın sağlığında bazı mirasçılarına veya üçüncü kişilere yaptığı taşınmaz devirleri, ölümünden sonra diğer mirasçılar arasında en sık dava konusu olan işlemlerdir. Bu devirlere karşı iki farklı dava yolu vardır: muris muvazaası nedeniyle tapu iptal ve tescil davası ile tenkis davası.
Muris muvazaası nedir?
Muris muvazaası, mirasbırakanın (murisin) gerçekte bağışlamak istediği bir taşınmazı, mirasçılarından mal kaçırmak amacıyla tapuda satış gibi göstermesidir. Yargıtay’ın 1 Nisan 1974 tarihli içtihadı birleştirme kararına göre bu tür işlemler geçersizdir ve mirasçılar tapunun iptalini ve miras payları oranında adlarına tescilini isteyebilir.
Mahkeme muvazaayı şu ölçütlerle değerlendirir:
- Mirasbırakanın devri yapmakta haklı ve makul bir nedeni olup olmadığı (örneğin bakım karşılığı devir),
- Satış bedeli ile taşınmazın gerçek değeri arasında aşırı fark bulunup bulunmadığı,
- Alıcının taşınmazı satın alacak ekonomik gücünün olup olmadığı,
- Mirasbırakanın diğer mirasçılara karşı tutumu ve aile içindeki ilişkiler,
- Mirasbırakanın paraya ihtiyacı olup olmadığı ve satış bedelinin nereye harcandığı.
Süre: Muris muvazaasına dayalı tapu iptal ve tescil davası herhangi bir süreye bağlı değildir. Dava, mirasbırakanın ölümünden sonra açılır.
Tenkis davası nedir?
Mirasbırakan, malvarlığı üzerinde vasiyetname veya bağışla serbestçe tasarruf edebilir; ancak saklı pay sahiplerinin paylarına dokunamaz. Saklı payı zedeleyen tasarruflara karşı açılan davaya tenkis davası denir (TMK m.560-571). Tenkis davasında işlemin geçerliliği tartışılmaz; yalnızca saklı payı tamamlayacak ölçüde indirim yapılır.
Saklı pay oranları
| Saklı pay sahibi | Saklı pay oranı |
|---|---|
| Altsoy (çocuklar, torunlar) | Yasal miras payının yarısı |
| Ana ve babanın her biri | Yasal miras payının dörtte biri |
| Sağ kalan eş (altsoy veya ana-baba ile birlikte) | Yasal miras payının tamamı |
| Sağ kalan eş (diğer hâllerde) | Yasal miras payının dörtte üçü |
Kardeşlerin saklı payı 2007 yılında yapılan değişiklikle kaldırılmıştır.
Süre: Tenkis davası, mirasçının saklı payının zedelendiğini öğrendiği tarihten itibaren bir yıl ve her hâlde vasiyetnamelerde açılma tarihinden, diğer tasarruflarda mirasın açılmasından itibaren on yıl içinde açılmalıdır.
İki dava arasındaki fark
| Muris muvazaası | Tenkis | |
|---|---|---|
| Dayanak | Bağışın satış gibi gösterilmesi (görünür işlem geçersiz) | Geçerli bağış veya vasiyet saklı payı aşıyor |
| Talep | Tapu iptal ve tescil | Saklı payı tamamlayacak kadar indirim |
| Süre | Süreye bağlı değil | 1 yıl / 10 yıl |
| Kimler açabilir | Tüm yasal mirasçılar | Yalnızca saklı pay sahipleri |
Kademeli talep
Uygulamada muris muvazaası iddiası ispatlanamazsa tenkis talebinin incelenmesi için iki talep kademeli olarak birlikte ileri sürülür. Bu sayede muvazaa ispatlanamasa bile saklı pay korunabilir. Ancak tenkis için bir yıllık sürenin geçirilmemesi gerektiği unutulmamalıdır.
Delil toplama
Bu davalarda tapu kayıtları, mirasbırakanın banka hareketleri, alıcının o tarihteki gelir durumu, tanık beyanları ve taşınmazın satış tarihindeki değerine ilişkin bilirkişi raporu belirleyicidir. Taşınmazın paydaşlar arasında paylaşımı için ortaklığın giderilmesi davası yazımıza, tüm miras işlemleri için Bursa miras avukatı sayfamıza bakabilirsiniz.
Bu yazı genel bilgilendirme amaçlıdır ve hukuki görüş niteliği taşımaz. Mevzuat ve yargı içtihatları değişebilir; somut dosyanız için bir avukatla görüşmeniz gerekir.