Kısa cevap
Velayet kararında tek ölçüt çocuğun üstün yararıdır. Mahkeme sosyal inceleme raporu aldırır, idrak çağındaki çocuğun görüşünü dinler ve ebeveynlerin koşullarını değerlendirir. Koşullar değişirse velayetin değiştirilmesi istenebilir; Yargıtay uygulamasında uygun dosyalarda ortak velayet de kabul edilmektedir.
Velayet, ergin olmayan çocuğun bakımı, eğitimi, temsili ve mallarının yönetimi konusunda ana ve babaya tanınan hak ve yükümlülüklerin bütünüdür. Evlilik devam ettiği sürece velayet ana ve babaya birlikte aittir. Boşanma veya ayrılık hâlinde hâkim velayeti eşlerden birine bırakır (TMK m.182).
Velayet kime verilir?
Kanunda “anne” veya “baba” lehine bir öncelik yoktur. Mahkeme çocuğun üstün yararını esas alır ve şu hususları değerlendirir:
- Çocuğun yaşı ve ihtiyaçları (küçük yaştaki çocuklarda anne bakımı genellikle önemli bir etken olarak değerlendirilir),
- Ebeveynlerin çocukla kurduğu bağ ve bugüne kadarki bakım düzeni,
- Ebeveynlerin çalışma düzeni, konut ve ekonomik koşulları,
- Çocuğun okul ve sosyal çevresinin korunması,
- Şiddet, bağımlılık veya ihmal gibi çocuğun gelişimini tehlikeye sokan durumlar.
Boşanmada kusurlu olmak tek başına velayetin verilmemesi için yeterli değildir; belirleyici olan ebeveynin çocuğa karşı tutumudur.
Çocuğun görüşü alınır mı?
Evet. Türkiye’nin taraf olduğu uluslararası sözleşmeler ve Yargıtay uygulaması gereği, idrak çağındaki çocuğun görüşü alınmalıdır. Uygulamada bu yaş genellikle sekiz yaş civarı kabul edilir. Çocuk, pedagog veya psikolog eşliğinde, ebeveynlerin bulunmadığı bir ortamda dinlenir. Çocuğun görüşü önemli olmakla birlikte tek başına bağlayıcı değildir; hâkim çocuğun yararına aykırı gördüğü görüşten ayrılabilir.
Sosyal inceleme raporu
Mahkeme, aile mahkemesi bünyesindeki uzmanlara (psikolog, pedagog, sosyal çalışmacı) sosyal inceleme raporu hazırlatır. Uzman, her iki ebeveynle ve çocukla görüşür; gerekirse ev ziyareti yapar. Rapor, velayet kararında en etkili delillerden biridir.
Ortak velayet mümkün mü?
Türk Medeni Kanunu’nda boşanma sonrası ortak velayet açıkça düzenlenmemiştir. Ancak Yargıtay, Türkiye’nin onayladığı Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesi’ne Ek 7 No’lu Protokol’e dayanarak, tarafların anlaşması ve çocuğun yararına uygun olması hâlinde ortak velayeti kabul etmektedir. Ortak velayet çoğunlukla anlaşmalı boşanma protokolüyle düzenlenir.
Kişisel ilişki
Velayet kendisine verilmeyen ebeveyn ile çocuk arasında kişisel ilişki kurulur. Mahkeme, hafta sonları, bayramlar ve yaz tatili için görüşme takvimi belirler. Kişisel ilişkinin engellenmesi, velayetin değiştirilmesi sebebi olabilir; ayrıca icra müdürlüğü aracılığıyla çocuk teslimi istenebilir.
Velayetin değiştirilmesi
Velayet kararı kesin değildir. Velayet sahibi ebeveynin çocuğu ihmal etmesi, yeniden evlenmesi sonrası çocuğun olumsuz etkilenmesi, kişisel ilişkiyi engellemesi veya çocuğun görüşünün değişmesi gibi durumlarda velayetin değiştirilmesi davası açılabilir. Bu dava için avukat zorunlu değildir; ancak deliller ve sosyal inceleme süreci özenle hazırlanmalıdır.
Çocuk için ödenecek nafaka hakkında nafaka türleri yazımıza bakabilirsiniz.
Bu yazı genel bilgilendirme amaçlıdır ve hukuki görüş niteliği taşımaz. Mevzuat ve yargı içtihatları değişebilir; somut dosyanız için bir avukatla görüşmeniz gerekir.