Kısa cevap
1 Ocak 2002’den sonra evlilik içinde edinilen mallarda, aksi kararlaştırılmadıkça edinilmiş mallara katılma rejimi uygulanır. Her eş, diğer eşin edinilmiş mallarının artık değerinin yarısını katılma alacağı olarak isteyebilir. Evlilikten önce sahip olunan mallar, miras ve bağışla gelen mallar kişisel maldır ve paylaşılmaz.
Boşanmada mal paylaşımı, hukuki adıyla mal rejiminin tasfiyesi, boşanma davasından ayrı bir davadır. Bu davada evlilik süresince edinilen malların hangi eşe ne oranda ait olduğu belirlenir.
Hangi mal rejimi uygulanır?
Eşler evlenirken veya evlilik sırasında noterde başka bir mal rejimi seçmemişse, 1 Ocak 2002’den sonraki dönem için yasal rejim olan edinilmiş mallara katılma rejimi uygulanır (TMK m.202). 2002’den önceki dönem için ise mal ayrılığı rejimi geçerlidir; bu dönemde edinilen mallarda katkı payı alacağı gündeme gelebilir.
Edinilmiş mal ve kişisel mal
Edinilmiş mallar, eşin evlilik süresince karşılığını vererek edindiği mallardır: çalışma karşılığı elde edilen gelirle alınan konut ve araçlar, birikimler, sosyal güvenlik ödemeleri ve kişisel malların gelirleri.
Kişisel mallar ise paylaşıma girmez:
- Evlenmeden önce sahip olunan mallar,
- Evlilik sırasında miras veya bağış yoluyla gelen mallar,
- Yalnızca eşin kişisel kullanımına yarayan eşyalar,
- Manevi tazminat alacakları.
Katılma alacağı nasıl hesaplanır?
Her eşin edinilmiş mallarının toplam değerinden, bu mallarla ilgili borçlar çıkarılarak artık değer bulunur. Her eş, diğer eşin artık değerinin yarısı üzerinde hak sahibidir (TMK m.236). Bu hak kural olarak mal üzerinde değil, para alacağı şeklindedir. Mahkeme, bilirkişi aracılığıyla malların karar tarihine en yakın değerini belirler.
Örneğin evlilik içinde kredi ile alınan ve kredisi eşin maaşından ödenen bir konutta, ödenen taksitler edinilmiş mal sayılır; evlilik öncesi yapılan peşinat ise kişisel mal olarak dikkate alınır.
Ev, araç ve kredi borçları
- Aile konutu tek bir eş adına kayıtlı olsa bile, evlilik içinde edinilmişse paylaşıma girer. Konutun kimin adına tapuda kayıtlı olduğu tek başına belirleyici değildir.
- Araçlar için de aynı ilke geçerlidir; ruhsat sahibinin kim olduğu değil, aracın hangi gelirle alındığı önemlidir.
- Krediler, kredi ile alınan malın değerinden düşülür. Boşanmadan sonra ödenen taksitler tasfiyede ayrıca hesaplanır.
Dava ne zaman ve nerede açılır?
Mal rejimi davası, boşanma davasıyla birlikte açılabilir, ancak boşanma kararı kesinleşmeden karara bağlanamaz; bu nedenle genellikle ayrı açılır veya boşanma davasından ayrılır. Görevli mahkeme aile mahkemesidir. Yargıtay uygulamasına göre katılma alacağı davası, boşanmanın kesinleşmesinden itibaren on yıl içinde açılmalıdır.
Mal kaçırmaya karşı önlem
Dava sırasında eşlerden birinin malları elden çıkarma ihtimali varsa, mahkemeden ihtiyati tedbir istenerek tapu ve araç kayıtlarına şerh konulabilir. Eşin rızası olmadan aile konutunun satılmasını önlemek için tapuya aile konutu şerhi de konulabilir.
Protokolle anlaşarak paylaşım yapmak isteyenler için anlaşmalı boşanma protokolü yazımıza bakabilirsiniz.
Bu yazı genel bilgilendirme amaçlıdır ve hukuki görüş niteliği taşımaz. Mevzuat ve yargı içtihatları değişebilir; somut dosyanız için bir avukatla görüşmeniz gerekir.